Een eerste verjaardag in Spanje zonder familie begint vaak met stilte: geen telefoontjes, geen kaarten, geen moeder die vraagt hoe het gaat. De zon schijnt, de buurvrouw hangt haar was op en een scooter wordt gestart. De gast die aan de keukentafel zit, voelt een knoop in de maag. In Nederland of België is een verjaardag een voorspelbaar draaiboek: een kring van stoelen, koffie met gebak, een bittergarnituur, een ronde felicitaties en het gezegde ‘lang zal ze leven’. Het ritueel biedt een gevoel van geborgenheid.
In Spanje is het anders. Verjaardagen zijn losser, luider en vaak spontaner. WhatsApp‑berichten en spraakberichtjes stroommen in, soms al om middernacht. Het lied ‘cumpleaños feliz’ wordt harder gezongen dan nodig is. Bij kinderen staat een taart met kaarsjes centraal, de jarige moet een wens doen en soms wordt er speels een ‘tirón de orejas’ gegeven. De verjaardag is geen geplande receptie met vaste tijden; mensen schuiven aan, vertrekken en komen terug, en ook diegenen die niet uitgenodigd zijn bellen toch even om te feliciteren.
Een ander kenmerk is dat de jarige zelf de ronde uitnodigt en betaalt – ‘hoy invito yo’. De aandacht komt dus niet automatisch, maar wordt actief gevraagd. De echte viering vindt vaak plaats tijdens de sobremesa, het urenlang blijven zitten na het eten. Voor mensen die gewend zijn aan een duidelijk einde, kan deze vloeiende vorm voelen als een gebrek aan houvast.
Een Nederlandse vriendin die in Valencia woont, kreeg drie berichten van haar zus, twee foto’s van een familietafel en een filmpje van haar neefje. Ze huilde op een terras tussen mensen die liedjes zongen, midden in de vrolijkheid. Ze wist niet of ze zichzelf of de dag moest vergeven.
De eerste jaren in Spanje worden gekleurd door een vakantiegevoel dat na de verhuizing verdampt, gevolgd door een dip die hoort bij de cultuurshock. Een verjaardag valt vaak midden in die dip, waardoor de gevoelens versterkt worden.
De Spaanse benadering van verjaardagen is niet minder mooi, maar anders. De gast die de dag doorbrengt, belt nog steeds naar huis in de ochtend, maar de avond brengt een lange tafel met mensen die de taart delen alsof ze hem al jaren kennen. De knoop in de maag wordt kleiner, maar verdwijnt nooit helemaal. Het lijkt de prijs van een leven op twee plekken: een tweede feest, maar altijd het gemis van de eerste gasten.
Voor expats kan het helpen om een videobel met thuis te combineren met een Spaans moment in de avond. Zo ontstaat een balans tussen de twee culturen en wordt het gemis minder scherp.
