Spanje beslaat 505.990 vierkante kilometer en is na Frankrijk het grootste land van West‑Europa. Het is meer dan twaalf keer zo groot als Nederland en zestien keer zo groot als België. Het vormt samen met Portugal het grootste deel van het Iberisch schiereiland. De hoogste gemiddelde hoogte van Europa vindt men op de Meseta Central, een uitgestrekte hoogvlakte waarop Madrid ligt.
Het land grenst aan zowel de Middellandse Zee als de Atlantische Oceaan en bestaat uit 17 autonome regio’s, 50 provincies en de twee autonome steden Ceuta en Melilla op het Afrikaanse continent. Zeven regio’s – waaronder Madrid, Navarra en La Rioja – bestaan uit slechts één provincie.
Spanje deelt grenzen met Frankrijk, Andorra, Portugal en, via Ceuta en Melilla, met Marokko. De Straat van Gibraltar vormt de zuidste grens, terwijl de Pyreneeën bijna vijfhonderd kilometer een natuurlijke grens met Frankrijk en Andorra vormen. Er is ook een bijzondere grens met het Britse Gibraltar en Spaanse enclaves op Frans grondgebied.
De langste ononderbroken grens is die met Portugal, meer dan 1.200 kilometer. Kaap Finisterre in Galicië werd door de Romeinen het einde van de bekende wereld genoemd. Punta de Tarifa, aan de Straat van Gibraltar, is het meest zuidelijke punt van het Europese vasteland.
Op Tenerife reikt de Pico del Teide 3.715 meter, de hoogste berg van het Spaanse grondgebied inclusief de eilanden. Op het vasteland is de Mulhacén in de Sierra Nevada de hoogste piek van het Iberisch schiereiland, 3.479 meter. De Sierra Nevada bevat het skigebied Pradollano, het zuidelijkste wintersportgebied van Europa; in april kan men er skiën en dezelfde dag nog zwemmen aan de Costa Tropical.
De Picos de Europa liggen op slechts twintig kilometer van de kust. Het Sistema Central loopt van west naar oost en scheidt de Meseta van het noorden en zuiden. Het Sistema Ibérico bevat de bronnen van de Ebro en de Tagus.
Spanje heeft meer dan achtduizend kilometer kustlijn, inclusief alle eilanden, en meer dan vijfduizend stranden. De rías van Galicië zijn overstroomde riviermondingen die sterk lijken op Noorse fjorden. Playa de las Catedrales in Galicië heeft rotsbogen die alleen bij eb zichtbaar zijn.
Islas Cíes, onderdeel van het Nationaal Park Islas Atlánticas, werd door The Guardian uitgeroepen tot mooiste strand ter wereld. Galicië heeft de meeste kilometers kust van alle autonome regio’s. Tabarca, voor de kust van Alicante, is het kleinste permanent bewoonde eiland van Spanje, minder dan een halve vierkante kilometer.
Spanje kent twee grote eilandengroepen: de Canarische Eilanden, een vulkanische archipel gevormd door een hotspot, en de Balearen, geologisch dichter bij de bergketens van Catalonië. Daarnaast zijn er meer dan 140 kleinere eilandjes en rotsen, vooral voor de kust van Baskenland, Cantabrië, Asturië en Galicië.
De calima, een dichte, geel‑oranje Saharazandmist, waait meerdere keren per jaar over Zuid‑Spanje en de Canarische Eilanden. De passaatwind zorgt op de Canarische Eilanden voor een mild klimaat, het “eeuwige lente”, dat jaarlijks steeds meer Nederlandse en Belgische overwinteraars aantrekt.
Het binnenland kent extreme temperatuurverschillen tussen zomer en winter, in tegenstelling tot de mildere kustgebieden. Andalusië is de dichtstbevolkte regio met ruim acht miljoen inwoners, terwijl La Rioja met circa 300.000 inwoners de kleinste is. Catalonië, Baskenland en Galicië hebben elk een eigen officiële taal naast het Spaans.
Baskenland en Catalonië hebben elk een eigen regionaal politietroepen: de Ertzaintza en de Mossos d’Esquadra. De naam Hispania, de basis van de huidige landsnaam, komt vermoedelijk van een Fenicische term die het land van de konijnen beschrijft.
