Op 29 november mogen Spanjaarden hun stem uitbrengen voor een nieuwe landelijke regering, maar de campagne is nog nauwelijks begonnen. Op sociale media groeit het woord "pucherazo", Spaans voor sjoemelen met stembussen, en de verspreiders gaan ervan uit dat de uitslagen niet te vertrouwen zijn, terwijl er geen bewijs voor bestaat. Een factcheckanalyse van VerificaRTVE heeft meer dan 50.000 berichten op X en YouTube bekeken waarin "pucherazo" voorkomt. Deze berichten werden allemaal verstuurd tussen 5 september en 8 oktober, de analyseperiode eindigt drie dagen na de verkiezingsaankondiging.
Een uitspraak van het Hooggerechtshof in augustus had weinig aandacht gekregen, omdat het nieuws toen draaide om de migratiecrisis in Ceuta. Op 8 september veranderde dat toen het Hooggerechtshof tijdelijk het stemrecht opschortte van mensen in het kiesregister voor Spanjaarden in het buitenland die hun nationaliteit via de "ley de nietos" kregen. Zij mogen alleen stemmen als ze kunnen aantonen dat familieleden in ballingschap gingen. De maatregel volgde op een verzoek van Vox en Iustitia Europa. Binnen een dag steeg het aantal berichten over een pucherazo drie keer, en vermeldingen van de ley de nietos werden vier keer zo talrijk.
Op 9 september bereikte de discussie haar hoogtepunt vóór de aankondiging. Volgens de regering waren van de ruim 2,4 miljoen aanvragen 544.722 goedgekeurd, en stonden eind maart zo’n 306.000 mensen in het buitenlandse kiesregister. Een definitieve uitspraak van het Supremo blijft nog uit.
Op 2 oktober kwam een nieuwe piek. Het Congres stemde die dag twee woningdecreten weg en verschillende media speculeerden over vervroegde verkiezingen. Drie dagen later, op 5 oktober om negen uur ’s ochtends, kondigde Pedro Sánchez de verkiezingen aan. Op die dag verschenen bijna 6.000 berichten over een pucherazo, terwijl het weekrecord nog 1.314 was. De ley de nietos raakte op de achtergrond; de focus verschuift naar stemmen per post.
Kort na de aankondiging riepen Vox-leider Santiago Abascal en de Madrileense regiopresident Isabel Díaz Ayuso kiezers op om in het stemlokaal te stemmen en niet per post. De berichten over stemmen per post stegen met 1.792 procent. Een week eerder waren dat nog maar 2,4 procent. Volgens factchecker Maldita.es verspreidden accounts de uitspraken van Abascal in vier talen, waaronder Duits en Frans. Op 7 oktober daalde het aantal berichten met 42 procent.
VerificaRTVE legt uit waarom het systeem wel betrouwbaar is. Mensen die per post stemmen, moeten zich drie keer identificeren. Hun stemmen worden op dezelfde manier geteld als de stemmen in de stembus. Deskundigen geven aan dat er in ruim veertig jaar democratie geen grootschalige fraude met postuitbrengen is geweest. Als je per post wilt stemmen in Spanje, kun je dat aanvragen tot en met 19 november. Vervolgens komen de stemformulieren tussen 9 en 22 november binnen. In 2023 vroegen ruim 2,6 miljoen kiezers een poststem aan, zo’n 7 procent van het electoraat.
Bij elke verkiezing duikt het gerucht op dat het bedrijf Indra de stemmen telt. De verspreiders suggereren dat er daarom met de uitkomst geknoeid kan worden. VerificaRTVE ontkrachtte dat verhaal al in 2021, 2023 en eerder dit jaar. Toch schoten de berichten over Indra op 5 oktober dit jaar met 1.133 procent omhoog, om een dag later weer met bijna 39 procent te dalen. Indra verzorgt in werkelijkheid alleen het doorsturen van gegevens tijdens de voorlopige uitslag. Burgers die per loting voor het stembureau zijn aangewezen, tellen de stembiljetten.
Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen, kunnen niet stemmen voor de nationale verkiezingen. Volgend jaar in mei kunnen zij wel hun stem uitbrengen bij de gemeenteraadsverkiezingen.
